Sint Augustinuskerk

Oudegracht 69
3511 AD Utrecht
Onze website: http://www.deaugustinus.com
E-mail: salvator@katholiekutrecht.nl

De Sint Augustinuskerk vormt samen met de Sint Catharinakathedraal de Salvatorparochie.

Een woord van Augustinus

Om God te kunnen zien, moeten wij ons hart zuiveren met het geloof, genezen met de liefde en sterk maken met de vrede (Preek 23,18).

Wegens restauratiewerkzaamheden is de Augustinuskerk op het moment gesloten. De kerk zal pas weer gebruikt kunnen worden nadat door deskundigen de stabiliteit van het gewelf is beoordeeld en er voor kerkgangers geen risico bestaat. Alle vieringen vinden plaats op de gebruikelijke tijden, maar op andere locaties:

  • Voor de Hoogmis van zondag om 10.30 uur sluiten wij ons aan bij de viering in de St. Catharinakathedraal, Lange Nieuwstraat 36.
  • De Engelse mis vindt daar ook plaats, om 12.30.
  • De missen door de week, van maandag tot en met vrijdag, steeds om 12.30 uur, in de kapel van de zusters Augustinessen in de Waterstraat, ingang Oudegracht.
  • De mis op zaterdag om 12.00 uur, in dezelfde kapel.

Kindernevendiensten

kindernevendienst

Ook de kindernevendiensten vinden plaats in de kathedraal. Elke tweede zondag van de maand om half elf! De data voor 2018-2019: 9 september, 14 oktober, 11 november, 9 december, 13 januari, 10 februari, 10 maart, 14 april, 12 mei 9 juni en 14 juli.

We verzamelen voor aanvang van de mis in de voorste kerkbanken. Na het welkomstwoord nodigt de pastoor de kinderen uit om deel te nemen aan de kindernevendienst en gaan we met de kinderen naar een andere ruimte. We staan stil bij het evangelie van die zondag. We doen dat - na een gebed - aan de hand van een kindvriendelijke bijbeltekst met een knutselopdracht. Zo hebben we de laatste keer voor de zomervakantie een gebedsrol gemaakt. Ook zingen we vaak liedjes, al dan niet met pianobegeleiding. Vlak voor de consecratie gaan we met de kinderen weer terug naar de kerk. Aan het einde van de mis gaat de pastoor met de kinderen in gesprek en vertellen ze/laten ze zien wat ze hebben gedaan. Naast de reguliere kindernevendienst staan we met de kinderen extra stil rond de feestdagen. Zo maken we ter voorbereiding op Pasen met de kinderen een palmpasenstok.

Aanmelden voor de maillijst kan bij Monique Kanawi, per email. Of spreek ons aan in de kerk.

Kerkmuziek

In de St. Augustinuskerk wordt de hoogmis op zondag al sinds 1856 opgeluisterd met koorzang van onder andere Cantemus Domino. Dit kerkkoor bestond de eerste tijd alleen uit heren. Op feestdagen werd het herenkoor aangevuld met jongens en later met dames zodat op die dagen vierstemmige missen ten gehore konden worden gebracht. Vandaag de dag is Cantemus Domino een gemengd koor met ongeveer 30 leden en voert drie zondagen per maand een meerstemmige of gregoriaanse mis uit. Paul van der Woude bespeelt het historische Lindsen/Maarschalkerweerd orgel, en het koor wordt geleid door Mikae Natsuyama.

Het repertoire van Cantemus Domino is zeer omvangrijk en divers. Naast het aloude gregoriaans staan er ruim 20 missen op het programma van onder meer Palestrina, Gabriëli, Mozart, Andriessen en Strategier. Daarnaast worden van verschillende componisten (da Viadana, Bach, de Klerk, Pirenne) liederen, motetten en psalmen gezongen.

Cantemus Domino is een enthousiaste groep mensen, die al jarenlang met veel plezier samen muziek maken. Iedere dinsdagavond wordt o.l.v. dirigent Mikae Natsuyama gerepeteerd. De goede sfeer en gezelligheid binnen het koor wordt door de leden als bijzonder ervaren. Daartoe dragen ook de verschillende kooractiviteiten bij zoals het jaarlijkse uitstapje en het feest van St. Caecilia, de patroonheilige van de kerkmuziek. Het koor zette de "Missa Sine Nomine II" van Herman Strategier op cd en vierde in 2006 haar 150-jarig jubileum.

Meer informatie op de website; contact via Paul Sprang, 030-2721410, ook te bereiken per email.

Sint Augustinus leefde van 354 tot 430. Bekeerling, bisschop, geleerde, maar vooral een onrustig zoeker naar waarheid. Hij heeft een meer dan gewone invloed uitgeoefend op het ideaal van het religieuze leven door het schrijven van de oudste kloosterregel van het Westen. Ook de paters Augustijnen die al vele eeuwen zielzorg behartigen in Utrecht tot op de dag van vandaag in en vanuit de kerk, baseren hun leven op deze regel.

De kerk is een zogenaamde ´Waterstaatskerk´. Waterstaatskerken zijn kerken die - grofweg – de eerste zeventig jaar van de 19e eeuw tot stand kwamen onder auspiciën van de ingenieurs van het ministerie van Waterstaat. Aan het begin van die eeuw stonden de Noord-Nederlandse katholieken voor de opgave weer kerken te bouwen, terwijl er nauwelijks ervaring was op dit terrein. Bovendien ontbraken financiën en fondsen. De overheid werd betrokken bij deze sociaal culturele vraag naar kerkgebouwen.

In 1815 stelde Willem I het departement in van de Erediensten en het regende hier al spoedig van aanvragen om subsidies. Alleen al in Noord Brabant is het Ministerie van Waterstaat tot 1868 betrokken geweest bij de bouw of de restauratie van 230 katholieke kerken (nog afgezien dus van die van protestantse huize). Er trok een ware bouwgolf over het land. En het Ministerie van Waterstaat werd nauw betrokken bij de uitvoering van alle plannen omdat niet alle bouwmeesters technisch voldoende onderlegd waren. De goede ingenieurs zaten bij de Genie en bij Rijkswaterstaat. Zij maakten de ontwerpen en beoordeelden die van anderen.

De zogenaamde Waterstaatskerken zijn gebouwd in een stijl die men neo-classicisme ofwel barok-classicisme noemt. De klassiek oudheid gold als inspiratiebron. Kenmerken van deze kerken zijn een tempelachtige zuilenfront met timpaan (geveldriehoek), wit bepleisterde interieurs, boogramen en een veelhoekig torentje op het kerkdak.

Onder het pastoraat van pater Stas, Augustijn, wordt de kerk gebouwd door architekt K.G. Zocher en in 1840 gewijd door Mgr. Cornelis Baron van Wijkerslooth.

 

Rondleiding

Wij willen nu even met u door de kerk lopen en beginnen bij het hoofdaltaar. Het oorspronkelijke altaar is verdwenen. Voor het altaar dat er nu staat werden door een zekere J. Rijnbout uit Utrecht voorbereidende tekeningen gemaakt, architect F. Delanier uit Gent werkte deze uit tot op ware grootte en de Augustijner broeder Prosper Venneman uit Gent vervaardigde het in 1857. Het geheel is van hout. Het is geplaatst onder een baldakijn die rust op zes zuilen in een halve cirkel achter het altaar.

Boven het 'Alziend Oog' bekroont een pelikaan met jongen het geheel. Ook het tabernakel is van hout; de deur is voorzien van een koperen plaat met agaath-stenen en versierd met de symbolen van de vier evangelisten. Het kruisbeeld op het tabernakel is 18e-eeuws en afkomstig uit het Maagdenhuis in Amsterdam. Onder de baldakijn een beeld van Sint Augustinus als bisschop, met in zijn linkerhand een boek en in zijn rechterhand een vlammend hart. Het schilderij boven het tabernakel is van de hand van Ottomar Elliger II (1666-1735). Op de voorgrond ziet u vier soldaten die vluchten, vallen ofwel bedolven worden onder een grote steen. In het volle licht de verrijzende Christus. De schilder verbleef van 1679 tot het begin van de 18e eeuw in Amsterdam, en het ligt voor de hand dat het doek in deze periode is ontstaan. Vrijwel zeker is dat het rond 1794 aan het Maagdenhuis werd geschonken; in 1969 kwam het in onze kerk terecht.

Terzijde van het hoofdaltaar ziet u twee grote beelden, waarschijnlijk evenals het altaar zelf gemaakt door br. Prosper Venneman o.s.a. rond 1857. De een stelt de H. Thomas van Villanova voor, gekleed in Augustijner habijt. In zijn linkerhand houdt hij een geldbuidel vast terwijl zijn rechter een geldstuk geeft aan een klein kind. De heilige bisschop van Valencia staat bekend om zijn liefdadigheid jegens de armen. Het andere beeld stelt de H. Monica voor, de moeder van St. Augustinus. Haar leven was gevuld met bekommernis om haar zoon die zich uiteindelijk 'door haar gebed' bekeerde. Er lopen tranen over haar wangen, zoals u kunt zien.

Naast het priesterkoor treft u nog twee beelden aan, het een is de heilige Jozef, het ander stelt het Heilige Hart van Jezus present; beiden zijn 19e-eeuws. Het beeld links achter in de kerk stelt de H. Antonius van Padua voor. Boven het altaarbaldakijn, bijna in de nok van de kerk, treft u een muurschildering aan van Harrie Sterk (geb. Utrecht 1913). De prachtige Godslamp, altijd brandend om ons eraan te herinneren in Wiens aanwezigheid we ons bevinden, is van de hand van A.P. Hermans uit Eindhoven (1871).

Boven het rechter zijaltaar staat een beeld dat de H. Nicolaas van Tolentijn voorstelt. In zijn linkerhand houdt hij een kruisbeeld vast, terwijl hij de rechter geopend vooruitsteekt. Aan weerszijden van de heilige ziet u engelen met een broodmand. Hij was een Augustijner monnik uit de 13e eeuw, rond wie zich een grote volksdevotie heeft geuit door het gebruik van ter zijner eer gewijd brood, tot opbeuring en genezing van de zieken; een gebruik dat hier en daar nog gepraktiseerd wordt. Boven het linker zijaltaar staat Maria als Onze Lieve Vrouw van Troost afgebeeld, staande op de wereldbol met slang en maansikkel. Zij en haar kind zijn gekroond. U ziet engelen met de riem van de Augustijner orde in de hand. Onder deze titel is zij altijd bijzonder vereerd in de orde.

Als we de kerk zelf ingaan, vallen de veertien staties van de kruisweg direct op. Deze zijn niet gesigneerd en de maker is dan ook onbekend. Zij moeten uit de tijd rond 1865 stammen. Het zijn grote composities met telkens vijf personen in een vaag weergegeven omgeving.

De preekstoel van eikenhout stamt uit 1860. Oorspronkelijk stond hij midden in de kerk, wat voor zowel de predikant als de toehoorders niet de plezierigste plek zal zijn geweest. Men heeft hem dan ook op een gegeven moment naar voren geplaatst. Op de drie panelen ziet u medaillons waarop resp. staan afgebeeld: Maria met de kinderen Jezus en Johannes (= de liefde), St. Augustinus met het brandende hart in de linkerhand, terwijl hij met de andere 'Tolle lege' (neemt en leest) in het boek vóór hem schrijft (= het geloof), en een vrouwenfiguur, zittend op een anker waarbij nog een vogeltje met een takje in de bek (= de hoop). Op de dorsaal een engel en de naam 'St. Augustinus', uiteraard weer met brandend hart.

Op het priesterkoor staat een grote lezenaar, uit het laatste kwartaal van de 19e eeuw. Op de hoeken van het voetstuk zijn drie evangelisten gezeten (Marcus, Mattheus, Lukas), terwijl boven de cartouches met hun naam hun symbolen staan afgebeeld. De adelaar, die het leesblad op zijn rug draagt, is het symbool van de vierde evangelist, Johannes.

Midden in de kerk ziet u een grote luchter hangen, vijf meter in doorsnede, waarvan er vroeger nog een in de kerk hing. Het enige wat we weten is dat zij een geschenk zijn van een zekere familie van Niekerken. Waar de tweede luchter is gebleven zal wel altijd een raadsel blijven...

Voordat u de Mariakapel bereikt treft u aan weerszijden van de kerk op een zuil twee engelen aan. Ze zijn afkomstig van de in 1940 afgebroken Sint Dominicus in Utrecht.

In de Mariakapel staat het doopvont van de kerk, van rond 1805-1810. Pater J. de Carnoncle was pastoor van de Augustijnenstatie in de Jerusalemsteeg van 1795 tot 1815. Maar hij was eveneens hofkapelaan aan het hof van koning Lodewijk Napoleon. Deze zou het vont, afkomstig uit de koninklijke kapel, aan de parochie hebben geschonken.

Het Mariabeeld, Spaans en 17e eeuws, is voorzover is na te gaan, in 1954 door een liefdadigheidsorganisatie aan de parochie geschonken bij gelegenheid van de bouw en in gebruikname van deze kapel (zoals u op de gedenksteen kunt lezen onder het pastoraat van pater I. Seroe)

Het grote schilderij (1807/1808) is van de hand van Gerardus de San (1754-1830) en oorspronkelijk afkomstig van de Augustijnenstatie in de Oude Ebbingestraat te Groningen. In de jaren ´60 bevond het zich in het Augustijnenklooster Mariënhage te Eindhoven, dat het in bruikleen afstond aan onze parochie.

Als u omhoog kijkt vóór in de kapel en naar de achterwand van de kapel ziet u twee gebrandschilderde ramen van Charles van Eyck, uit 1954. Het een stelt de doop voor van Christus in de Jordaan (terwijl we temidden van de menigte onder het dooptafereel Mozes herkennen, die water uit de rots slaat), terwijl het andere Noach toont, die vanuit zijn ark een duif loslaat.

Tenslotte, om de rondgang door de kerk af te sluiten, nog iets over het fraaie orgel, hoog boven in de kerk achter de tweede balustrade. Het stamt uit 1844. Het is gebouwd door de Utrechtse orgelbouwer H.D. Lindsen, van wie in Nederland bv. in de kerk te Beek bij Nijmegen en in de kerk te Maarssen ook orgels staan. In het muziektijdschrift ´Caecilia´ uit 1845 wordt het instrument zeer bekritiseerd. Die kritiek geeft echter de indruk niet objectief te zijn. Er waren in die tijd veel orgelbouwers in Utrecht gevestigd en waarschijnlijk kwam de kritiek dan ook uit de hoek van de concurrentie. Men vond het mogelijk niet ´modern´ genoeg. In de tweede helft van de 19e eeuw is het instrument dan ook ingrijpend gewijzigd door fa. Maarschalkerweerd en ook in het begin van de 20e eeuw is nogmaals aan het orgel gesleuteld. Bij een ingrijpende restauratie in 1972 is het voor grote delen weer in zijn oorspronkelijke staat teruggebracht.

Mocht u het treffen dat tijdens uw rondgang door de kerk de klokken luiden, dan luistert u naar de vier in 1949/1950 door fa. Petit & Fritsen geleverde klokken. De oorspronkelijke klokken waren in 1943 door de Duitse bezetters uit de kerk verwijderd. De grootste (994 kg.) heeft dan ook als opschrift: ´Quod furor bellicus triste abstulit largitas fidelium laeta retulit, a.d. 1949. Sancte pater Augustinus, ora pro nobis.´ (Wat de oorlog deed verdwijnen heeft de goedheid van de gelovigen weer hersteld, a.d. 1949. Heilige vader Augustinus, bid voor ons). De andere klokken vragen in hun opschrift, in aansluiting op Augustinus op de grootste, dat resp. ook Monica, Josef en Maria voor ons bidden.

Onderzoek gewelf

3 november 2017 Het onderzoek naar de staat van het gewelf is afgerond en we wachten nu op de onderzoeksrapporten. Wij houden u op de hoogte. 1 oktober 2017 Er wordt hard gewerkt aan de voorbereidingen voor het onderzoek aan het gewelf. De reden van dit onderzoek is om erachter te komen wat de staat van het gewelf is. Is alleen het deel waar stukken naar beneden zijn gevallen in slechte staat of is er op ander plekken ook iets aan de hand? Om een goed beeld te krijgen van de situatie zal op korte termijn met een hoogwerker het gewelf worden geïnspecteerd door een aantal deskundigen. Op basis van de onderzoeksresultaten zijn we vervolgens in staat om op voorhand zo goed mogelijk in kaart te brengen wat er gedaan moet worden en wat de bijbehorende kosten zullen zijn.

Vloeren eruit

Op 14 oktober is opnieuw een flinke groep vrijwilligers aan de slag gegaan in de kerk. Zowel het afstempelen van de hoogwerker als van de steiger wil men op het zand doen. Daarvoor is het noodzakelijk om de houten vloeren te verwijderen uit de kerk. Klik hier voor een filmpje Klik hier voor foto's

Asbest

Voordat de werkzaamheden van start kunnen gaan is het belangrijk om te weten waar in de kerk asbest aanwezig is. Daarom heeft er een inventarisatie plaatsgevonden en heeft een gespecialiseerd bedrijf in kaart gebracht waar er op dit moment asbest aanwezig is. Onder één van de houten vloeren is een kleine hoeveelheid asbest aangetroffen wat op korte termijn verwijderd zal worden. Bij het schrijven van dit stuk, ligt het verwijderingsplan bij de gemeente Utrecht ter beoordeling. Wanneer er goedkeuring wordt afgegeven zal er zo snel mogelijk worden gesaneerd.

Kruiswegstaties opgeslagen

Een onderdeel van het leeghalen van de kerk is het verwijderen van de kruiswegstaties. Deze schilderijen zijn te kwetsbaar om te laten hangen en vormen een belemmering tijdens de aanstaande werkzaamheden. Hout dat al lange tijd in de steeg bij het Pastoraal Centrum lag, is door vrijwilligers naar binnen gedragen en door de timmerlieden verwerkt in een afscherming voor de kruiswegstaties. Klik hier voor meer foto's van de kruiswegstaties die worden opgeslagen.  

Vrijwilligers 5 juli 2017

Op woensdagavond 5 juli is een aantal vrijwilligers bijeen gekomen om in praktische zin een steentje bij te dragen aan de restauratie. Er zijn heel wat klussen die de komende tijd door vrijwilligers kunnen worden uitgevoerd. Niet alleen het besparen van geld is hierbij van belang maar vooral dat we als gemeenschap onze schouders eronder kunnen zetten en betrokken blijven bij de kerk en elkaar. Op deze avond heeft een aantal vrijwilligers zich bezig gehouden met het vastzetten van de knielbanken voor tijdens transport. een ander groepje heeft al het bruikbare hout dat in de steeg bij het Pastoraal Centrum lag, naar de kerk gedragen zodat de timmerlieden dat kunnen gebruiken bij het beschermen van bijvoorbeeld de kruiswegstaties, en op een later moment de grote kroonluchter. Gelukkig zijn er vele enthousiaste vrijwilligers die zich willen inzetten en we kunnen dan ook zeggen dat het een geslaagde aftrap was van deze nieuwe klusgroep.

Kerkbanken de kerk uit

Op 5 juli is er gestart met het verwijderen van de kerkbanken uit de kerk. Het begon met voorbereidende werkzaamheden door een groep vrijwilligers. dit bestond uit het verwijderen van de paraplubakjes en de knielmatjes, en het vastzetten van de knielbanken. Daarnaast hebben ze de weg vrijgemaakt naar de Rozenstaat toe zodat de banken daar konden worden afgevoerd. De volgende stap was het losmaken van de banken door de aannemer waarna ze met vrachtwagens zijn afgevoerd naar een grote opslagloods. Daar zullen ze de hele restauratieperiode, in een voor de banken goed klimaat, blijven staan . Klik hier voor meer foto's van de kerk nadat de banken eruit zijn gehaald.
Hieronder vindt u preken die Martijn Schrama o.s.a. de afgelopen weken hield.
  • Tweeëntwintigste zondag door het jaar, 2 september 2018 (word-bestand)
  • Sint Augustinusfeest, 1 september 2018 (word-bestand)
  • Eenentwintigste zondag door het jaar, 26 augustus 2018 (word-bestand)
  • Twintigste zondag door het jaar, 19 augustus 2018 (word-bestand)
  • Maria Tenhemelopneming, 15 augustus 2018 (word-bestand)
  • Negentiende zondag door het jaar, 12 augustus 2018 (word-bestand)
  • Achttiende zondag door het jaar, 5 augustus 2018 (word-bestand)

Nieuws

Meer tonen